Door: Nanno de Boer, eigenaar van BOS leiderschapscentrum.
Ik ben mijn hele leven al gefascineerd door geschiedenis. Niet de veldslagen of jaartallen, maar de keuzes van mensen.
Vooral de periode vanaf 1900 – een eeuw van macht, propaganda, verleiding, verzet.
Wat mij bezighoudt raakt: hoe snel vrijheid plaatsmaakt voor volgzaamheid. Hoe vaak mensen hun richting verliezen zodra een ‘meerdere’ het overneemt.
En hoe zeldzaam het is om dan op te staan en even niet mee te doen.
De geschiedenis herhaalt zich niet, maar ze rijmt wel. Wie terugkijkt, ziet patronen: macht concentreert zich, mensen volgen, systemen sluiten zich. Tot iemand toch opstaat. De zogenaamde: Dwarsdenkers. Vragenstellers. Tegenbewegers.
We leren het keer op keer, maar vergeten weer net zo snel: afhankelijkheid maakt kwetsbaar. Of het nou gaat om een keizer, een algoritme of een marktplaats – zodra jij je laat leiden zonder een eigen plan, verlies je richting. En zonder richting ben je speelbal van de tijd.
De grote voorbeelden? Denk aan mensen die nee zeiden toen iedereen ja riep. Mandela. Bonhoeffer. Sadat. Maar het zit ook dichterbij.
In ondernemers die niet meegingen met de zoveelste hype, maar bleven bouwen aan iets echts. Of in de collega die niet bezweek onder groepsdruk, maar bleef staan voor wat klopte.
Wat leren we daarvan? Dat trouw zijn aan je eigen kompas zelden comfortabel is, maar wél noodzakelijk. Zeker nu. In een tijd waarin systemen je willen vertellen hoe je moet leven, denken, kopen – is weerstand ook een vorm van leiderschap.
Niet alles wat vanzelf gaat, is goed.
En niet alles wat veel gebeurt, is wijs.
“The hottest places in hell are reserved for those who, in times of great moral crisis, maintain their neutrality.”
– Dante Alighieri-
Ik herinner me nog goed hoe ik een paar jaar geleden werd uitgenodigd om mee te stappen in een groeiplan dat alles leek te hebben: schaal, snelheid, rendement. Maar iets klopte er niet. Niet mijn visie, maar vooral alleen volume.
Ik heb vriendelijk bedankt – en achteraf was dat één van de beste zakelijke beslissingen die ik ooit nam.
Juist omdat ik ‘m níet rationeel nam, maar moreel.
Soms is ‘nee’ het moedigste woord dat je kunt zeggen.
